Traktat o Władzy - Bertrand de Jouvenel

Traktat o Władzy

Władza państwa systematycznie rosła. Jednocześnie rosło okrucieństwo rasy ludzkiej.

Bertrand de Jouvenel poświęcił temu zbiegowi okoliczności całą książkę — i doszedł do wniosku, że zbiegiem okoliczności nie jest.

Dzieje władzy politycznej

To praca jednego z najwybitniejszych umysłów europejskich, francuskiego politologa i ekonomisty, autora „Redystrybucji”.

Na jej kartach spisano dzieje władzy politycznej — od jej powstania, poprzez monarchię i feudalizmy, aż po kapitalizm i faszyzm sprzed i z czasów II wojny światowej.

To perspektywa, która zmienia sposób patrzenia na współczesne spory. Jouvenel nie porównuje ustrojów według deklarowanych wartości, tylko śledzi jedną wielkość: ile władzy skupia ośrodek decyzyjny i co z niej robi.

Bomba atomowa jako przykład

Najbardziej znany fragment tej książki dotyczy sprawy, której autor jeszcze nie mógł znać, pisząc ją przed wydarzeniami w Hiroszimie — a którą redaktorzy wydania wykorzystali jako ilustrację jego tezy:

„Bomby atomowej nie stworzyła działająca niezależnie grupa naukowców, lecz pracownicy rządu Stanów Zjednoczonych, spośród których najważniejsi byli naukowcami. Lecz decyzja o tym, żeby opracować bombę, wyszła od prezydenta Roosevelta, a decyzja o jej użyciu od prezydenta Trumana”.

Sens tego argumentu jest precyzyjny i warto go nie przeoczyć. Nie chodzi o przypisywanie złej wiary urzędnikom państwowym, lecz o zwrócenie uwagi, że tylko państwo ma wystarczającą władzę, by dokonać zniszczeń na taką skalę — a państwo to zawsze politycy, niezależnie od tego, czy urzędują w Białym Domu, czy na Kremlu.

Dlaczego filozofowie na tronie niczego nie rozwiązują

Z tego wynika teza, która uderza w najstarszą fantazję myśli politycznej. Marzenie, że państwem mogą zarządzać filozofowie czy naukowcy, jest niebezpieczne i złudne.

Argument Jouvenela jest prosty i trudny do odrzucenia: gdyby filozofowie stali się królami, a naukowcy komisarzami, przekształciliby się w polityków. Władza dana państwu jest bowiem władzą przyznaną konkretnym ludziom — poddanym wszystkim ograniczeniom i pokusom właściwym ich niebezpiecznemu rzemiosłu.

Praktyczna konsekwencja tego rozumowania jest daleko idąca. Skoro problemem jest sama wielkość władzy, a nie charakter tego, kto ją sprawuje, to wymiana ludzi na lepszych niczego nie załatwia.

Co daje ta lektura

• Historyczną perspektywę – od powstania władzy po XX wiek, w jednym ciągu przyczynowym
• Narzędzie do oceny ustrojów – według skali skupionej władzy, nie deklarowanych ideałów
• Odporność na argument dobrego przywódcy – bo autor pokazuje, dlaczego on nie wystarcza
• Kontekst dla współczesnych sporów – większość z nich to powtórzenie dawniejszych

Dla kogo jest ta książka?

• Dla zainteresowanych filozofią polityki – to jedna z klasycznych pozycji tej dziedziny
• Dla historyków i pasjonatów historii – książka prowadzi przez kolejne epoki ustrojowe
• Dla czytelników myśli wolnościowej – to fundamentalna analiza natury państwa
• Dla śledzących debatę o roli państwa – z argumentacją sięgającą znacznie głębiej niż bieżąca publicystyka
• Dla czytelników „Redystrybucji” – to wcześniejsze i szersze dzieło tego samego autora

Na koniec

Większość dyskusji o państwie sprowadza się do pytania, kto powinien rządzić. Jouvenel proponuje pytanie wcześniejsze i ważniejsze: ile władzy w ogóle powinien mieć ten, kto rządzi — bez względu na to, kim jest.

Czy naprawdę wystarczy oddać władzę właściwym ludziom?

Najczęściej zadawane pytania

O czym jest „Traktat o władzy”?

To spisane dzieje władzy politycznej: od jej powstania, poprzez monarchię i feudalizmy, aż po kapitalizm i faszyzm sprzed i z czasów II wojny światowej. Autor zwraca uwagę na to, że władza państwa systematycznie rosła równolegle ze wzrostem okrucieństwa.

Kim jest Bertrand de Jouvenel?

To francuski politolog i ekonomista, jeden z najwybitniejszych umysłów europejskich, autor między innymi wydanej wcześniej po polsku „Redystrybucji”.

Jaki jest główny argument tej książki?

Że tylko państwo dysponuje władzą wystarczającą do dokonania zniszczeń na wielką skalę, a państwo to zawsze politycy, niezależnie od tego, czy urzędują w Białym Domu, czy na Kremlu. Autor ilustruje to przykładem decyzji o opracowaniu i użyciu bomby atomowej.

Dlaczego autor odrzuca rządy filozofów i naukowców?

Ponieważ gdyby filozofowie stali się królami, a naukowcy komisarzami, przekształciliby się w polityków. Władza dana państwu jest władzą przyznaną konkretnym ludziom, poddanym wszystkim ograniczeniom i pokusom właściwym ich rzemiosłu.

Dla kogo jest ta książka?

Dla osób zainteresowanych filozofią polityki, historią ustrojów oraz myślą wolnościową, a także dla wszystkich śledzących debatę o roli i granicach władzy państwowej.