Czy kapitalizm jest moralny - Tom G. Palmer

Czy kapitalizm jest moralny

Mimo swoich niewątpliwych sukcesów, odczuwanych niemal przez każdego z nas, kapitalizm nie cieszy się wzięciem.

Ta książka zbiera odpowiedzi na tytułowe pytanie od intelektualistów, pisarzy i uczonych z całego świata — od Chin po Peru, od Republiki Południowej Afryki po Stany Zjednoczone.

Kto się wypowiada

Praca zbiorowa pod redakcją Toma G. Palmera gromadzi głosy z bardzo różnych szerokości geograficznych i tradycji intelektualnych. Wśród autorów znaleźli się laureaci Nagrody Nobla: Vernon Smith w dziedzinie ekonomii oraz Mario Vargas Llosa w dziedzinie literatury.

Ta różnorodność jest tu argumentem samym w sobie. Obrona wolnego rynku prowadzona wyłącznie z perspektywy krajów bogatych jest łatwa do zbycia. Ta sama obrona prowadzona przez autorów z krajów rozwijających się wygląda inaczej — bo dotyczy sytuacji, w której stawką jest wyjście z biedy, a nie utrzymanie dobrobytu.

Paradoks, od którego zaczyna się ta książka

Żaden inny ustrój — na czele z socjalizmem, który miał być optymalnym rozwiązaniem problemów materialnych ludzkości — nie dostarcza ludziom równie tanio, z równą obfitością i bez jakiejkolwiek dyskryminacji żywności, odzieży, dachu nad głową oraz usług przyczyniających się do duchowego i fizycznego rozwoju człowieka.

A mimo to pretensje do kapitalizmu mają nierzadko sami kapitaliści.

Dlaczego trudno go lubić

Wyjaśnienie tego paradoksu jest zaskakująco proste. Kapitalizm jest bardzo nieprzyjemnym ustrojem: trzeba się w nim narobić, nakonkurować — i mimo tego wysiłku można zbankrutować.

I właśnie z tego powodu, jak argumentują autorzy, jest ustrojem najbardziej sprawiedliwym. Zasada, która najlepiej go oddaje, brzmi: każdy ma to, na co zasługuje.

Mechanizm jest bezlitosny w obie strony. Starasz się, dbasz o konsumenta i o pracownika, ryzykujesz, modernizujesz i jesteś gospodarny — zbierzesz dobre owoce. Jesteś byle jaki i źle traktujesz ludzi — zbankrutujesz.

Stąd bierze się, zdaniem autorów, powszechna tęsknota za działaniami na skróty. Nie za zniesieniem tego systemu, tylko za jego ominięciem — za sposobem na zarobek, który nie wymaga zadowolenia klienta.

Co profesorowie ci przemilczą

Oryginalny podtytuł tej pracy brzmi „What Your Professors Won't Tell You” — i dobrze oddaje jej charakter. To zbiór argumentów, które w akademickiej dyskusji o kapitalizmie pojawiają się rzadko, mimo że dotyczą jego najbardziej podstawowego wymiaru: moralnego, a nie wyłącznie wydajnościowego.

Autorzy przenoszą spór z pytania „czy kapitalizm działa” na pytanie „czy relacje, na których się opiera, są uczciwe” — i to jest właściwy temat tej książki.

Dla kogo jest ta książka?

• Dla dyskutujących o ustrojach gospodarczych – to zbiór argumentów moralnych, nie tylko ekonomicznych
• Dla studentów – zwłaszcza tych, którzy nie usłyszą tych argumentów na wykładzie
• Dla przedsiębiorców – bo dotyczy oceny tego, czym się zajmują
• Dla zainteresowanych perspektywą globalną – autorzy pochodzą z bardzo różnych krajów
• Dla wątpiących – książka odpowiada na zarzuty, a nie tylko chwali system

Na koniec

Obrona kapitalizmu prowadzona liczbami przekonuje rzadko, bo spór o niego jest sporem o wartości. Ta książka podejmuje go dokładnie tam, gdzie się toczy.

Czy system, w którym można przegrać mimo starań, jest niesprawiedliwy — czy właśnie dlatego sprawiedliwy?

Najczęściej zadawane pytania

O czym jest książka „Czy kapitalizm jest moralny”?

To praca zbiorowa pod redakcją Toma G. Palmera, w której na tytułowe pytanie odpowiadają intelektualiści, pisarze i uczeni z całego świata, od Chin po Peru i od Republiki Południowej Afryki po Stany Zjednoczone.

Kto należy do autorów?

Wśród autorów znaleźli się między innymi laureaci Nagrody Nobla: Vernon Smith w dziedzinie ekonomii oraz Mario Vargas Llosa w dziedzinie literatury.

Dlaczego kapitalizm nie cieszy się popularnością?

Ponieważ jest ustrojem wymagającym: trzeba się w nim narobić, nakonkurować i mimo tego wysiłku można zbankrutować. Pretensje do niego mają z tego powodu nierzadko sami przedsiębiorcy.

Na czym polega argument o sprawiedliwości kapitalizmu?

Na zasadzie, że każdy ma w nim w dużej mierze to, na co zasługuje. Kto dba o konsumenta i pracownika, ryzykuje, modernizuje i jest gospodarny, zbiera owoce swojego działania, a kto traktuje ludzi źle, bankrutuje.

Czym różni się ta książka od typowych opracowań ekonomicznych?

Przenosi spór z pytania o skuteczność kapitalizmu na pytanie o jego wymiar moralny, czyli o to, czy relacje, na których się opiera, są uczciwe.