Jak zostałem milionerem - Jan M. Fijor

Jak zostałem milionerem

16 marca 1985 roku, w apogeum peerelowskiej beznadziei, Jan M. Fijor wylądował na lotnisku Kennedy'ego z żoną, niespełna pięcioletnią córeczką i kilkoma walizkami.

Miał wyjechać na rok, dwa — aż sprawy się uspokoją. Zrobiło się z tego prawie dwadzieścia lat.

Dlaczego musiał wyjechać

Historia zaczyna się od dwóch afer, które sam wywołał — i które dziś brzmią jak scenariusz filmowy.

Wiosną 1984 roku w Argentynie autor poznał Adolfo Péreza Esquivela, laureata pokojowej Nagrody Nobla, którego zaprosił do Polski. Polska ambasada odmówiła mu wizy, ponieważ Esquivel powiedział w wywiadzie, że jedzie do Polski, aby spotkać się z Wałęsą, prymasem Glempem i… z nim. Wiadomość o odmowie wizy nobliście dotarła do Wolnej Europy.

Ledwie afera ucichła, autor — na prośbę profesora Mariusa Barnarda z Południowej Afryki, brata Christiana, tego, który dokonał pierwszej transplantacji serca — zaprosił do Polski historyka z RPA, wówczas kraju bojkotowanego na arenie międzynarodowej. Kolejna zadyma, kolejne przesłuchania.

Za namową życzliwego kapłana postanowił spakować manatki i wyjechać do Ameryki.

Ameryka, która nie przywitała go czerwonym dywanem

Pierwsze dni pokazują, ile ta droga miała wspólnego z bajką o amerykańskim śnie. Autor miał lecieć do Kansas City, do Dixie Ryan — amerykańskiej dziennikarki, właścicielki i wydawcy magazynu „Arabian Horse Times” — gdzie miał pracować jako researcher rynku koni arabskich, zdominowanego od strony podażowej przez klacze polskie.

W przeddzień wyjazdu nad miastem przeszło potężne tornado, które powaliło dom Dixie i zniszczyło jej stadninę oraz budynki gospodarskie. Państwo Ryan wpadli w tarapaty finansowe, a przyjazd przeniesiono na „później”.

Do tego „później” nigdy nie doszło.

Wartość tej książki leży w szczegółach

To, co odróżnia ten tytuł od amerykańskich poradników o dorabianiu się, to konkretność sytuacji, w których plan się rozsypuje — i opis tego, co autor robił dalej.

Emigracja zarobkowa rzadko wygląda jak decyzja i jej realizacja. Znacznie częściej jest ciągiem planów, które przestają obowiązywać z powodów całkowicie niezależnych od emigranta — cudzego bankructwa, huraganu, zmiany przepisów. Umiejętność, którą opisuje ta książka, dotyczy właśnie tego: co zrobić, gdy powód wyjazdu przestaje istnieć, a Ty już jesteś na miejscu.

Świadectwo epoki

Obok wątku biznesowego ta książka jest zapisem czasu. Autor przypomina moment wyjazdu bardzo dosadnie: był to okres, w którym w sklepach zabrakło już nawet octu — i wprost adresuje tę uwagę do tych, którym marzy się powrót PRL-u.

Formalną sponsorką rodziny była jego siostra Krystyna, tancerka „Mazowsza”, która nie wróciła z tournée zespołu w lutym 1982 roku i wyszła za mąż w Chicago. To jeden z tych szczegółów, które mówią o tamtych latach więcej niż statystyki.

Od zera do tytułu

Tytuł zapowiada rezultat, ale ciężar całej opowieści leży gdzie indziej. Autor nie zaczynał od kapitału, kontaktów ani gotowego pomysłu na biznes — zaczynał od utraconej pracy, której jeszcze nie zdążył podjąć.

Właśnie dlatego ta relacja jest użyteczna dla polskiego czytelnika bardziej niż przekłady. Punkt startu jest tu niższy, a przeszkody bliższe tym, które zna się z własnego doświadczenia.

Dla kogo jest ta książka?

• Dla planujących emigrację zarobkową – realia opisane bez upiększeń
• Dla przedsiębiorców zaczynających od zera – autor zaczynał dokładnie stamtąd
• Dla lubiących wciągające biografie – to przede wszystkim opowieść, nie poradnik
• Dla zainteresowanych historią PRL i emigracji – książka jest też zapisem epoki
• Dla tych, którym plan właśnie się rozsypał – bo o tym jest znaczna część tej historii

Na koniec

Fijor nie opisuje drogi, którą da się powtórzyć krok po kroku. Opisuje coś użyteczniejszego: co robił za każdym razem, gdy okoliczności unieważniły jego plany.

Co byś zrobił, gdyby powód, dla którego gdzieś jedziesz, przestał istnieć dzień przed wyjazdem?

Najczęściej zadawane pytania

O czym jest książka „Jak zostałem milionerem”?

To autobiograficzna relacja Jana M. Fijora, który 16 marca 1985 roku wyemigrował z Polski do Stanów Zjednoczonych z żoną, niespełna pięcioletnią córką i kilkoma walizkami, planując pobyt na rok lub dwa, a ostatecznie spędził tam prawie dwadzieścia lat.

Dlaczego autor wyjechał z Polski?

Po dwóch aferach politycznych. Najpierw zaprosił do Polski Adolfo Péreza Esquivela, laureata pokojowej Nagrody Nobla, któremu ambasada odmówiła wizy, a sprawa dotarła do Wolnej Europy. Następnie, na prośbę profesora Mariusa Barnarda, zaprosił historyka z bojkotowanej wówczas RPA, co skończyło się kolejnymi przesłuchaniami.

Jak wyglądały jego początki w Ameryce?

Miał pracować jako researcher rynku koni arabskich u Dixie Ryan, wydawczyni magazynu „Arabian Horse Times” w Kansas City. W przeddzień wyjazdu nad miastem przeszło tornado, które zniszczyło jej dom i stadninę, a przyjazd przełożono na później, do którego nigdy nie doszło.

Czy to poradnik biznesowy?

To przede wszystkim relacja osobista, w której wnioski biznesowe wynikają z opisanych sytuacji. Wartość tej książki leży w konkretności momentów, w których plany autora się rozsypywały, i w tym, co robił dalej.

Czy książka opisuje realia PRL-u?

Tak. Autor przypomina, że wyjeżdżał w apogeum peerelowskiej beznadziei, kiedy w sklepach zabrakło już nawet octu, i kieruje tę uwagę wprost do osób, którym marzy się powrót tamtego ustroju.